مشروطه یکی از مهم ترین رویدادهایی است که در تاریخ چند قرن اخیر می توان سراغ گرفت. رویدادی که هنوز زنده است و جاری. هنوز ابهامات بسیاری در باره مشروطه و مشروطه خواهان مطرح است و همچنان زوایای تاریک بسیاری در آن دوره دیده می شود، نه فقط به خاطر وجود حرکت ها و انجمن های نهان روش یا مخفی بلکه به سبب ارائه خوانش های متعدد از آن دوره.

برای روشن شدن این ناحیه از تاریخ کشورمان بهتر است به این سئوالات پاسخ داده شود تا بهتر حقایق روشن شوند.آقایقاسم تبریزی تاریخ شناس کشورمان به این سئوالات جواب می دهند.
زمینه های شکل گیری جنبش مشروطه چه بوده و طلایه داران این جنبش عمدتاً کدام جریان ها و یا افراد بوده اند؟
در تاریخ معاصر ما بعد از قضایای جنگ ایران و روس یک زمینه های تحولات و تغییرات به وجود آمد و سؤال اصلی این بود که علل عقب ماندگی و یا عقب نگه داشتگی ما چه بود؟
در این عرصه ما دو جریان درون جامعه داشتیم: یکی جریان منورالفکری که نگاهی غیردینی و نوعی شیفتگی و امید به غرب داشتند. یک جریان هم جریان اسلام بود که به دنبال بازگشت عظمت اسلام و احیای تمدن بزرگ اسلامی بود.
در جریان اول ما مجموعه ای از جریان های روشنفکری داریم اعم از فراماسون ها یا تشکیلات ملکم خان (فراموشخانه) جریان بابی- ازلی را داریم و جریان سوسیال دموکرات ها که بیشتر حیدرخان عمواوغلی و مجموعه اینها بودند و جریان غربگرایی و غرب پذیری و غرب زدگی چه به لحاظ فکری و چه به لحاظ ی.
اما اگر بخواهیم در دو مسیر این دو تفکر را ترسیم کنیم جریان اسلامی یک جریان است که نمادش سید جمال الدین اسدآبادی است. او اولین شخصی است که جنبش اسلامی را نه در ایران که در کل جهان اسلام به وجود آورد. او به دنبال احیای عظمت و مجد مسلمانان بود، خواهان استقلال کشور بود، مشکل کشور را در دو سطح استبداد و استعمار تعریف می کرد. استبداد، ظلم و ستم بر مردم روا می دارد و استعمار هم به دنبال ضعف و انحطاط جامعه است. برای گذر از این اولاً وحدت اسلامی را مطرح می کرد، دوم گسترش مراکز علمی، سوم بیداری و هوشیاری در برابر توطئه های غرب که در این دوره عمدتاً انگلستان است، اگرچه روسیه تزار اتی داشت، فرانسه و بلژیک هم شیطنت هایی داشتند ولی وجه غالب استعمار که جریان سازی می کرد انگلستان بود.
باید توجه داشته باشیم که در جریان قرارداد تنباکو، صدور فتوای تحریم تنباکو توسط مرحوم میرزا محمدحسن شیرازی قدرت دین را در اینجا مشخص کرد.
ما در اینجا یک فرصت به دست آوردیم و یک آسیب به ما وارد شد. فرصت این بود که جامعه به خودش آمد که من قدرت دارم، ت متوجه قدرت بالقوه و بالفعل خودش شد و لذا آسیب پذیری استبداد و استعمار هم مشخص شد.
منظور قدرت مرجعیت در عرصه ی یا به عبارتی اثرگذاری ی است. چرا که بیش از آن در جامعه دینی ما اثرگذاری مرجعیت یا نفوذ کلامی مرجعیت در جامعه مشخص و مبرهن بود.
بله، منظور من از بالقوه و بالفعل همین بود. آن بخش مذهبی و فتاوای دینی و مذهبی مراجع که کاملاً مشخص است. اما آسیبی که دیدیم این بود که استعمار متوجه این قدرت شد. بد نیست من خاطره ای از شهید مدرس تعریف کنم که ماجرا کاملاً مشخص شود. ایشان خودش از شاگردان مرحوم میرزای شیرازی بود. او می گوید وقتی که نهضت تنباکو به پیروزی رسید به سامرا رفتم خدمت میرزا، گفتم آمده ام دو تبریک به شما بگویم. تبریک اول اینکه خداوند به واسطه شما قدرت اسلام را نشان داد. تبریک دوم به این دلیل که شما در جامعه چنان نفوذ دارید که حتی حرم شاه از شما اطاعت می کنند.
مدرس می گوید من وقتی این را گفتم مرحوم میرزای شیرازی اشک در چشمانش جمع شد و گفت من از لطف شما تشکر می کنم اما اجنبی تازه متوجه شد قدرت اسلام کجاست، از امروز شروع می کند به کوبیدن این قدرت اسلام.
خب! این زمینه یک جنبش و حرکت شد خصوصاً با حضور سید جمال الدین اسدآبادی، حرکتی در جهت مثبت. حرکت انگلیس چه توسط اردشیر جی یا اردشیر ریپورتر که 1272 به ایران آمده بود برای همین تشکیلات استعماری، حضور ناظم الدوله میرزا ملکم خان ارضی که موسس فراموشخانه بود. خب در برابر فراموشخانه عالم بزرگ تهران در آن زمان مرحوم ملاعلی کنی موضع گیری کرد.
ملاعلی کنی به شاه نامه ای می نویسد و در آن قید می کند که این فرد چه می گوید؟ او وقتی صحبت از عدالت می کند می خواهد بگوید که در دین حضرت ختمی مرتبت، عدالت وجود ندارد و دین در این باره پاسخگو نیست. بعد به شاه می گوید <<تو اگر می خواهی عدالت برقرار شود به دین اسلام عمل کن، عدالت هم به تبع آن برقرار می شود>> و در ادامه نامه می نویسد <<تو اگر نگران دین نیستی من نگران دین هستم. اگر نگران مملکت نیستی من نگران سرنوشت مسلمین هستم.>> این جریان فراموشخانه هم علیه دین است و هم علیه استقلال مملکت. شاید به همین دلیل است که در کتاب غربی ها و نویسندگان غربزده مطالب نادرست و ناشایست و تهمت هایی علیه ملاعلی کنی مطرح شده است.
بعد از برچیده شدن فراموشخانه و رفتن ملکم خان به اروپا، بلافاصله مجمع آدمیت توسط عباسقلی خان آدمیت که از مریدان و پیشکار ملکم خان بود تاسیس می شود. ولی این بار دیگر تشکیلات منفصل از هم است؛ رومه قانون و جزوات آنها نیز چاپ می شود و بین تشکیلات پخش می شود. باز ما اینجا شاهد دو جریان هستیم که در موازات هم حرکت می کنند؛ یکی جریان غربگرایی است که شامل بابی های ازلی، فراموسون ها، غربزده ها، عوامل و جواسیس غرب در یک خط حرکت می کنند و جریان اسلامی هم در یک خط مشخص. در حقیقت روشنفکران در این دوره سیاهی لشکر انگلیس بودند. خب فشار استبداد و اختناق، حکام جامعه را در یک وضعیتی که در حال انفجار است قرار داده است. در چنین شرایطی علما خواهان تاسیس عدالتخانه هستند. اولین مطالبات با نام <<عدالتخانه>> بود که یک مجلسی داشته باشیم که بر کار دولتمردان نظارت کند و عدالت را اجرا کند. نیاز این قضیه هم به یک قانون اساسی است. ما در این دوره نامی از مشروطه هنوز نداریم. ولی در روند بعدی بحث مشروطه پیش می آید. حالا اینجا مشروطه را دو تعریف کلی می شود کرد، یک مشروطه ای که خراسانی، میرزا خلیل تهرانی، سید محمدکاظم یزدی، میرزا عبدا. مازندرانی از مراجع نجف مطرح می کنند و در داخل شیخ فضل ا. نوری، سیدمحمد طباطبایی، سیدعبدا. بهبهانی، آقا نورا. اصفهانی مطرح می کنند. اینها مشروطه را از شروط قرآنی و دین می گیرند. یک مشروطه هم جریان غربگرا مطرح می کرد که ملاک آنها هم سیستم حکومت انگلستان و غرب است . لذا باز اینجا این دو جریان در حال حرکت است. مبارزات در راه مشروطه شروع می شود و تا تاسیس مجلس، باز یک وحدتی وجود دارد. آن جریان غربگرا یا جریان وابسته خودش را نشان نمی دهد تا پیروزی. پیروزی که به دست می آید و وقتی قانون می خواهد تدوین شود جریان فراماسونری و غربگرایی قانون اساسی فرانسه و بلژیک و انگلستان را می آورد و ترجمه می کند که به عنوان قانون اساسی مملکت استفاده شود. در این طرف قضیه جریان اسلامی خصوصا شیخ فضل ا. نوری مطرح می کند که نه، این نشده قانون اساسی که ما می خواهیم؛ باید ملهم از قانون و اسلام باشد.
در همین زمان است که مشروطه مشروعه مطرح می شود؟
در ادامه به این موضوع می رسیم پس تا مقطعی هر دو جریان می گفتند ما مشروطه می خواهیم. تلاش منافقانه می کنند تا بگویند خراسانی، سید عبدا. بهبهانی، سیدمحمد طباطبایی با ما هستند.
برای آنکه نظریات شیخ فضل ا. نوری و مشروعه خواهان را تحت تاثیر قرار دهند می آیند و آن را در شمار استبداد معرفی می کنند. خب در اینجا منطقی دارد شیخ فضل ا. نوری که من چند نکته را از زبان خود شیخ مطرح می کنم.
او می گوید: <<باید از دشمنان دین و منکران اسلام و بدخواهان جلوگیری کنید و راه و رخنه تصرفات اینها را در مجلس شورای مسلمین مسدود بفرمائید و دارالشورای ملی اسلامی شیعه جعفری را از پارلمانت های فرنگ فرق بگذارید. مملکت ایران هزار و سیصد و چند سال قبل از آئين زرتشتی به دین مبین محمدی(ص) شرف انتقال پذیرفته است.>>
در اینجا شیخ مطالبش را مطرح می کند و تقی زاده در برابر او می گوید اینجا مسجد نیست، اینجا مجلس است و ما قانون درست می کنیم برای مردم و ربطی هم به دین ندارد.
یعنی دقیقاً در این جا ما حضور تمام عیار سکولاریسم را در نظرات کسانی مانند تقی زاده که عامل فرهنگی غرب هستند می بینیم. خط فکری که تا اکنون هم ادامه دارد و به طبل جدایی دین از ارکان حکومت و حاکمیت می کوبد.
بله، شیخ هم در مقابل می گوید اینجا هیچ قانونی نباید برخلاف یا متعارض با حقیقت اسلام باشد. آنها در مقابل شیخ می گویند مشروطه یعنی همان که گفتیم. در برابر اینها شیخ می آید و یک قید مشروعه کنار مشروطه می گذارد. این قید مشروطه مشروعه از ابتدا نبوده از زمانی بوده که نگارش قانون اساسی آغاز می شود ولی به اسلام توجهی نمی شود. ترجمه همان قانون اساسی انگلستان، فرانسه و بلژیک را به عنوان قانون ایران می خواهند جا بزنند.
یعنی می توان گفت در آغاز علمای ما این فرض را داشتند که بنا به جامعه ایرانی که جامعه دینی است، قطعاً مشروطه براساس دین خواهد بود اما وقتی دیدند که افکار دیگری در سر بعضی هاست قید مشروعه را به آن اضافه کردند.
ما در این دوره می بینیم که یک شکافی بین علما به وجود می آید. مرحوم آیت الله سید عبدالله بهبهانی و سید محمد طباطبایی مطرح می کنند که ما وقتی که قانون اساسی نوشته شد مسایل را حل می کنیم. به عبارتی این دسته خوشبینی دارند. شیخ فضل الله نوری یکی از ویژگی های اساسی اش این است که دشمن شناس است و بصیرت ی دارد. نقش استعمار را می داند. لذا در پیام های شیخ فضل الله نوری عمدتاً انگشت روی نفوذی ها و استعمار گذاشته است. حتی اگر ما دو رساله مشروطه را یعنی لوایح شیخ فضل الله نوری یا تذکرهًْ الغافلین را با کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله مرحوم میرزا محمدحسین غروی نائینی مقایسه کنیم، مرحوم غروی می گوید که معضل اساسی ایران شجره خبیثه استبدادیه است ما باید این شجره خبیثه استبدادیه را از بین بریم، سپس جامعه در آزادی خود به مبانی اسلامی می رسد، به خصوص ما که الان در عصر غیبت به سر می بریم و دستمان از امام زمان(عج) کوتاه است می توانیم قوانینی تدوین کنیم که اختلاف بنیادین با مبانی اسلامی نداشته باشد و مرحوم خراسانی هم همین را می گوید.
شیخ فضل ا. نوری می گوید ما بیائیم همین الان که می خواهیم قانون تصویب کنیم، بیائیم و این قوانین را از مبانی اسلامی استخراج کنیم چرا چیز دیگری را در نظر بگیریم. لذا مشروطه مشروعه را مطرح می کند. خب ما برای آنکه مشروطه مشروعه را بشناسیم اولین متن قابل اعتمادمان همان لوایح شیخ است. شیخ مطرح می کند <<عموم مسلمانان مجلس می خواهند که اساسش به اسلامیت باشد، برخلاف قرآن و شریعت محمدی(ص) و برخلاف مذهب مقدس جعفری قانون نگذرد. پس من و عموم مسلمین به یک رای هستیم>> آنچه به عنوان اختلاف خراسانی و شیخ فضل ا. نوری مطرح می شود، این چیزی است که جریان فتنه به وجود آورد.
پس شما می فرمایید شیخ اختلاف قابل توجهی با خراسانی ندارد؟
بله به واقع آن دو اختلاف قابل توجهی در مورد مشروطه با هم نداشته اند. اختلاف در اینجا برسر این است که خراسانی می گوید قوانین نباید هیچ تعارضی با اسلام و قرآن داشته باشد.
یعنی مرحوم خراسانی می گفت پس از تصویب قوانین بر آنها نظارت کنیم که خلاف شرع نباشد ولی شیخ فضل ا. می گفت چرا صبر کنیم تا قوانین تصویب شوند از همین ابتدا قوانین را از دل شریعت استخراج کنیم و با این وصف آن دو بزرگوار در مشروعه بودن اختلافی نداشتند تنها در اینکه چگونگی اعمال آن نظرشان با هم متفاوت است.
بله، همین طور است. بعد لذا شیخ می گوید که <<اختلاف میانه ما و لامذهب هاست که منکر اسلامیت و دشمن دین حنیف هستند، چه بابیه مزدکیه مذهب، چه طبیعیه فرنگی مشرب، طرف من و کافه مسلمین اینها واقع شده اند. ایها المومنون تلگرافی که این چند روز به اسم حجج اسلام و مسلمین آقای حاجی و و آقای شیخ عبداله دامت برکاتهم طبع و انتشار دادند ما مهاجرین آن تلگراف را قبول داریم. مقصد ما همان است ما غرضی جز تقویت اسلام و حفظ دماء مسلمین و امور عامه نداریم.>>
خراسانی هم عین همین جمله را دارد. هم می گوید که <<غرض جز تقویت اسلام و حفظ دماء مسلمین و امور عامه نیست.>>
حاج آقا نوراله اصفهانی که از علمای بزرگ عصر مشروطه است در حقیقت اصفهان و آن منطقه تحت مدیریت مرجعیت ایشان بوده می گوید: <<بر خود واجب و لازم نمودم که به اتفاق به تمام هستی در اعلای کلمه اسلام و احیای سنن شریعت خیرالمسلمین علیه الصلوات مصلین و اعانت مظلومین کیف کان بالغ در این مقصود مقدس ساعی و در تمامی مطالب مرقومه تماما واحده و لسان واحد باشد.>> یعنی او هم مطرح می کند که چیزی خلاف شریعت اسلام نباشد و در این راه لسان واحد باشند مسلمین.
در اینجا جریان فراماسونری فعالیتش را گسترده می کند یعنی یک نوع اتحادی وجود دارد که مدیریت آن زیر نظر اردشیر ریپورتر یا اردشیر جی هست. لژ بیداری تأسیس شده، در لژ بیداری که در مجلس اول عموما سلطه دارند مثل تقی زاده، نصراله تقوی، ولی اله نصر یپرم خان، شیخ ابراهیم زنجانی اینها همه به دنبال غرب بودند و همه متفق القول هستند که شیخ فضل اله نوری را باید از بین برد. حتی ولی اله نصر در مجلس سخنرانی می کند که ما باید اینها را از بین ببریم. ولی اله نصر پدربزرگ همین دکتر حسین نصر بوده است.
تقی زاده هم می گوید که برای چه می روید و با اینها صحبت می کنید؟ با اینها که سخن می گویید اینها شهرت پیدا می کنند. یعنی از این طرف رومه ها توسط منورالفکرها سانسور است و جوسازی جامعه در دست جریان فراماسون ها و یا غربگرایان است. رومه هایی مثل صوراسرافیل عموما علیه دین هستند. در این قضیه باز شیخ فضل اله نوری در مشروطه به دنبال حاکمیت اسلام و قرآن است. اتفاقا احمد کسروی که مخالف اسلام و قرآن است یک حرف درست زده در عمرش. او به تمسخر و طعنه می گوید که شیخ فضل اله نوری می خواهد قرآن را قانون کند. این حرف را فراماسون ها که جنبه نفاق دارند نمی زنند.
شیخ فضل اله نوری وقتی مباحث مشروطه را مطرح می کند می گوید که ما باید در اجرای مسایل اسلامی محکم باشیم. یک ترفندی که در تاریخ زده شد این بود که بگویند یک جا همه علما و همه مراجع بودند و یک طرف دیگر شیخ فضل اله تنها بود. ولی وقتی که شیخ فضل اله به سمت حرم حضرت عبدالعظیم حسنی در ری حرکت می کند بیش از هزار نفر همراه او حرکت می کنند. در بین آن هزار نفر، 80 مجتهد مسلم قریب به مرجعیت هستند. بیش از 80 نفر امام جماعت بوده در میان آنها. بیش از 100 طلبه در میان آنهاست و چهره هایی مثل رستم آبادی که از علمای بزرگ شمال تهران (شمیرانات و لواسانات) بوده است. ملا محمد آملی قریب به مرجعیت که از مدرسان بزرگ حوزه ها بوده است. علامه حسن زاده آملی در کتاب رجال خود یک زندگی نامه مختصر در مورد ملامحمد آملی نوشته است. میرزا صادق مجتهد تبریزی هم از دیگر همراهان شیخ بوده در هجرت به حرم عبدالعظیم حسنی از درون همین مشروطه رضاخان بیرون می آید، یعنی اگر ما در مشروطه توانسته بودیم اسلام را حاکم کنیم و قوانین اسلام را جاری کنیم، دیکتاتوری سیاه رضاخانی شکل نمی گرفت.
انگلیس از چه زمانی وارد جریان مشروطه شد و توسط چه کسانی؟
اینجا نیاز به یک استعمارشناسی داریم و یا شناخت شیوه و منش انگلیس از اواخر دوره قاجار در ایران. اینها چهار مرحله را در ایران پیاده کردند یک شناسایی مانند برادران شرلی، یا همان جواسیس که به عنوان ایران شناس به ایران فرستادند.
میان کلام شما این نکته را خوب است داخل پرانتز بگوییم، چون وقتی می گوییم مستشرقین با ایران شناسان جواسیس غرب بوده اند برخی این را توهم توطئه می نامند، اما خوب است به ادوارد سعید استاد شهید دانشگاه های آمریکا اشاره کنیم که می گوید تمام کسانی که به عنوان مستشرق، تاریخ نگار و. به خاورمیانه و اطراف آن رفته اند، یا به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در خدمت دستگاه اطلاعاتی استعمارگران بوده اند و نوشته هایشان برای اهداف استعماری مورد استفاده قرار می گرفته است، حالا برخی مانند ادواردبراون آگاهانه در خدمت دستگاه اطلاعاتی انگلیس بوده اند و برخی اگر خودشان در خدمت دستگاه اطلاعاتی در نیامده اند اما پس از تکمیل تالیفاتشان، آن نوشته ها در خدمت منافع استعماری قرار می گرفت. این را دیگر یک استاد دانشگاه های آمریکا می گوید.
بله دقیقا، اما ما یک قدم باید عقب تر از نگاه ادوارد سعید داشته باشیم. تاسیس مراکز شرق شناسی، ایران شناسی، عرب شناسی و امثال اینها در وزارت امور خارجه تاسیس شد. یعنی این تشکیلات زیر نظر وزارت امور خارجه بود، با اهداف استعماری، این شناسایی وقتی که مرحله اولش تا قاجار تا حدودی به نتایجی رسید، شروع کردند به جریان سازی؛ شیخیه، بابیه، بابیه ازلیه، بهائیه، تشکیلات فراماسونری، در هند قادیانی گری و اسماعیلیه آقاخانی، در شبه جزیره عربستان وهابیت و خلاصه در هر جایی منطبق با آنجا، افرادی را و جریانی را ساختند. دوم گروه های تبشیری یا به ظاهر مبلغان مسیحیت، اینها نیامده بودند ما را مسیحیی کنند، این ها هدف اصلی شان تبلیغ دین مسیحی نبود. چرا؟! چون اگر واقعا این دغدغه را داشتند در ممالک خودشان، در اروپا تبلغ می کردند. در حقیقت اینها پیش قراولان استعمار هستند. یک کتابی عمر فرخ دارد تحت عنوان <<نقش کلیسا در کشورهای اسلامی>> یک کتابی محمد محمود صباف دارد تحت عنوان <<نقشه های استعمار در راه مبارزه با اسلام>> هر کدام از این کتاب ها را که نگاه کنید در قسمت های مختلف جهان اسلام همین نقش تبشیری ها را می بینید. جریان تبشیری جریان استعماری است.
نکته بسیار دقیق و ظریفی را بیان کردید. یعنی دقیقا اروپا در زمانی که داشت از جوامع خودش یعنی جوامع اروپایی دین زدایی می کرد و دین را از متن جامعه به حاشیه می برد تا سپس به طور کامل محو و نابود کند، آن وقت نگران دین مردم ایران با دیگر کشورهای مسلمان شود و آدم بفرستد تا ما را مسیحی کنند؟! این نکته قابل تاملی است.
نقش مدارس، بیمارستان ها، کنسولگری های انگلیس و کشورهای خارجی قابل توجه است. همچنین فرستادن برخی جاسوس های خاص به ایران مثلا مانکیجی را از هند به ایران می فرستند. این آدم زمینه ساز اتحاد زرتشتیان و بابیان در ایران می شود. بلافاصله پس از او اردشیر جی را می فرستند. نقش اردشیر جی د حتی سامان دادن همین تشکیلاتی که شما نیز اشاره فرمودید، یعنی همان جلسات مخفیانه که در دروازه قزوین برگزار می شد. در مناطق لایارد را دارند در بختیاری ها، این فرد 13 سال آنجا کار جاسوسی انجام می داد ادوارد براوان رادارند که علاوه بر جاسوسی او وظیفه تبیلغ بابیت و بهائیت را نیز در ایران برعهده داشت.
در خود ایران خاندان هایی دارند نظیر خاندان فرمانفرما، خاندان شوکت الملک، خاندان رشیدیان، خاندان ذوالفقاری ها در زنجان، خاندان امین الدوله و. این خاندان ها در دهه 1320 به سمت آمریکا متمایل شدند. اما این به اصطلاح حرکتی که اینها شروع کردند با افراد و جریان های مختلف این بود که انگلیسی ها عقیده داشتند همه تخم مرغ ها را نباید در یک سبد گذاشت. اگر یکی دو تا بود، مثلا فراماسونری با حرکت ملاعلی کنی باید نابود می شد. آنها بهائیت را کنار این داشتند، ازلی ها را داشتند، ملک المتکلمین که از اعضای بابی ازلی است او با اردشیر جی کارش هماهنگ بود. اردشیر جی بین 1272 تا 1311 نزدیک به 40 سال در اینجا حکومت کرده است. با عین الملک پدر امیرعباس هویدا از 1296 ارتباط داشته است این فرد تشکیلات فراماسونری محمدعلی فروغی و تقی زاده را دارد مدیریت می کند.
گویا نقش ازلی ها در این دوره خیلی برجسته تر است. نقش آنها در خدمت به استعمار.
بله، چرا که در دوره مشروطه هنوز بهائیت شکل نگرفته به آن معنا و بیشتر ازلی ها بودند. رهبری این جریان را یحیی صبح ازل به عهده دارد. در این دوره یک بخشی از ازلی ها پنهان کاری می کردند. یک مسئله ای هم که ما داریم. این در حقیقت آن تشکیلات مخفی ناشناخته استعمار است که ماخیلی چیزهایش را نمی دانیم. یعنی خیلی افراد در مظان بابی ازلی هستند ولی سند صددرصد نداریم، ولی حرکتشان منطبق با آنها است. آیا تحت تأثیر آنها هستند یا خود در شمار آنها؟ صددرصد نمی دانیم.
در یک دوره ای بعد از مرگ باب انگلستان توجه ویژه به صبح ازل و ازلی ها دارد، اما به تدریج و همچنان که این دو طیف را که از ایران تبعید شده بودند زیرنظر داشت گویا کم کم به سمت حسینعلی بهاء متمایل می شوند، گویا در او قابلیت های بیشتری می بینند. این نگاه می تواند درست باشد؟
می تواند درست باشد و هم اینکه می توان این را از شگردهای انگلستان دانست. ببینید ادوارد براون یک سفری می رود به قبرس و یک روز با یحیی صبح ازل صحبت می کند و ما هیچ اطلاعی نداریم که چه حرف هایی میان آنها رد و بدل شده است. از آنجا به عکا می رود و 10 روز با حسینعلی بها صحبت می کند. از آن مذاکرات هم هیچ چیزی نداریم. این که این دو برادر (حسینعلی بهاء و صبح ازل) رقابت داشتند شکی نیست، اینکه خواهرشان حامی یحیی بوده شکی نیست، میان آنها رقابت شدیدی بوده است. هر دوی این جریان برای اهداف انگلستان تقویت می شدند. ما این را در احزاب هم داریم در ایران حزب اراده ملی سیدضیاء مدافع انگلستان بود، حزب عدالت علی دشتی مدافع انگلستان بود. حزب آریا مدافع انگلستان بود. اینها همه در خدمت اهداف انگلستان بودند اما با همدیگر هم رقابت داشتند.
از چه زمانی ما می توانیم ورود انگلستان را به مشروطه سراغ بگیریم؟ در حقیقت منظور از ورود انگلستان، ورود عوامل انگلستان است.
یکی از بارزترین ها ورود مجمع آدمیت است. مجمع آدمیت بعد از انحلال فراموشخانه توسط عباسقلی خان قزوینی که بعدها به همین دلیل نامش را آدمیت گذاشت تأسیس شد. بخشی از افرادی که با ملکم خان در فراموشخانه بودند به مجمع آدمیت آمدند.
تأسیس این مجمع قبل از ماجرای تحصن در سفارت انگلستان بود؟
بله قبل است. اگر تعطیلی فراموشخانه را 1306 درنظر بگیریم، 1308 مجمع آدمیت فعال است تا 1325-1324. در طول این دوره اینها آدم تربیت کردند، تشکیلات درست کردند، انسجام بین نیروهایشان به وجود آوردند.
یعنی آمدند با نام دیگری به نام مجمع آدمیت اقدام به تأسیس کردند تا بار دیگر آن حساسیت ها نسبت به فراموشخانه فراموسونها برانگیخته نشود؟
بله، حتما به این موضوع توجه داشتند. دو ویژگی مجمع آدمیت به نسبت فراموشخانه یکی گستردگی آن است و دیگری اینکه تشکیلات متصل بود. مثلا تشکیلاتی که در خیابان چراغ گاز بود جدا از تشکیلات طلوع دروازه قزوین بود. تشکیلاتی که در کرمانشاه بود جدای از اینها بود. برای اینکه اگر یکی از آنها مورد شک و تردید قرار گرفت و یا تعطیل شد، این تعطیلی به بقیه هم سرایت نکند. اینها تجربه آن دوره قبل را داشتند.
ولی نشریات میرزا ملکم خان، یا میرزا آقاخان کرمانی یا احمد رومی هر کدام از اینها به داخل می رسید، ناخودآگاه بین همه مجموعه پخش می شد.
ابوالقاسم لاهوتی در خاطراتش می گوید رومه قانون وقتی که می آمد به ما می رسید ما به افرادی که به ما مربوط بودند می دادیم.
جناب آقای تبریزی، ما هم اکنون هم شاهدیم که استعمارگران و غربی ها از دیکتاتوری هایی مانند آل سعود حمایت می کنند، یا به طور مشخص انگلستان پشت سر خاندان حاکم در بحرین است، یک خانه ای که مصالح و امورات یک جامعه را دیکتاتورانه به دست گرفته، حالا چه می شود که انگلستان در ایران ظاهرا حامی مشروطه می شود؟
این نکته را این گونه بگویم آیا انگلستان حامی اسلام است؟ یا اینکه انگلستان نگران استقلال ایران است؟
وقتی ما تاریخ انگلستان را نگاه می کنیم که سراسر توطئه، جنایت، استعمارگری و چپاول نسل کشی مانند قحطی بزرگ ایران و. است نباید از خود سؤال کنیم که مثلا چرا کمبریج (دانشگاه انگلیسی) برای ما تاریخ ایران می نویسد؟ بعد که آن تاریخ را می خوانیم رضاخان را انسانی مذهبی، مستقل، خدمتگزار، به دنبال پیشرفت ایران و حالا در این بین اندکی هم دیکتاتوری داشته است! نقش انگلستان در روی کار آوردن او پاک شده، نقش فراموسونها چه است؟ نقش بهائیت، انجمن اخوت و امثال اینها هم پاک شده است. چرا که تاریخ هویت، هر ملت است.
نقش کسانی امثال اعضای مجمع آدمیت در مشروطه چه بود؟ تئوری سازی و مفهوم آفرینی می کردند بر اساس معیارهای غربی برای جامعه؟!
بله، ببینید اینها در آن دوره به عنوان مدافعان مشروطه و مخالفان استبداد محمدعلی شاه وارد مبارزه شدند. به رومه های آن دوره که نگاه کنیم، ذیل بیانیه هایی که صادر می شد، در انجمن هایی که تأسیس می شد نام اینها دیده می شود. خب وقتی اینها اینقدر حضور دارند حتما اثرگذاری هم دارند و آن فکر و جهت را به مشروطه خواهی ملت ایران تزریق کرده اند. یک نامه ای دارد دهخدا بعد از پیروزی مشروطه به میرزا عبدالرحیم طالبوف که از غربگرایان بود. اصل او تبریزی بوده ولی ساکن تفلیس شده بود. هم تاجر بود و هم اهل قلم و نویسنده، بیشتر مروج تفکر غربی بود. نامه می نویسد دهخدا به طالبوف که در ایران انجمن و حزب تأسیس شده و ملت فعال شده اند، شما به ایران بیا. او یک جوابی می دهد که از نظر ی جالب است، با تفکرش چندان کاری نداریم، طالبوف می گوید: کدام حیوان و جانور در ایران یک شبه 500 انجمن و حزب زائیده است؟! تو جوانی، مگر حزب و انجمن یک روزه درست می شود؟ دورانی دارد که جامعه رشد کند و به این برسد.
اما در آن دوره جوسازی ها و اسامی جعلی و ساختگی طوری بود که جامعه این 500 انجمن و حزب را باور می کرد.
در این دوره آنهایی که به عنوان مبارز اسمشان در جامعه مطرح می شد، آنها برای مردم ناآگاه و سطحی اندیش به عنوان رهبران مبارزه مطرح می شدند. در این هنگامه ناگهان چنان فضا را علیه شیخ فضل ا. نوری مسموم کردند و به کمک عوامل شان آنان را در جامعه تکثیر نمودند که کار به اعدام شیخ کشید. آنها او را طرفدار استبداد جا زدند، در حالی که او از پیشگامان مشروطه خواهی بود. این قدر جو آلوده بود که وقتی شیخ را اعدام می کردند عده ای از همین مردم عادی شروع به کف زدن کردند. بعدها متوجه شدند که چه فریبی خورده اند. اتفاقا یکی از شاگردان ضیاءالدین دری اصفهانی است که در فلسفه هم آثار قابل توجهی دارد. او می گوید من از طرف ناصری (ناصرخسرو) به سمت میدان توپخانه می آمدم. یک نفر به او می رسد و می گوید از بین رفت، راحت شدیم، استبداد از بین رفت. او می پرسد: چه کسی را از بین بردند؟ آن عابر در جواب می گوید: شیخ فضل ا. نوری را. دری اصفهانی می گوید همین طور دستم را به درختی گرفتم و آرام نشستم و دیگر نتوانستم راه بروم. آن فرد عابر تعجب می کند که چرا این مژده به این خوبی را دادم این فرد ناراحت شده؟ جوسازی گاهی همین اندازه جامعه را دگرگون و مسخ می کند.
راستی چه می شود که یکی از پیشگامان مشروطه که لوایحی در باب مشروطه تالیف کرده بود ناگهان جامعه می پذیرد که او حامی استبداد و ضدمشروطه است؟! جالب آنکه جلوه هایی از استبداد (یعنی همان طیف موسوم به روشنفکر غربزده) او را با اتهام حامی استبداد به دار می کشد.
ببینید به قول شهید مطهری بررسی معضلات جامعه ابعاد وسیعی دارد که نیاز به مطالعات جامع و همه جانبه دارد. اما دو نکته در این موضوع قابل ذکر است. یک جمله ای دکتر شریعتی دارد که خیلی زیباست. او می گوید: <<شایعه را دشمن می سازد، احمق پخش می کند و ساده لوح هم می پذیرد.>>
وقتی که در جامعه سطح فرهنگ و بینش و نگرش ی پایین باشد(یعنی همان چیزی که آقا با عنوان بصیرت نام می برد) چنین رخدادهایی نیز دور از ذهن نیست. چرا خیلی دور برویم مثلا در مبارزات انتخاباتی شاهد سخنانی از این دست نبودیم؟!
وقتی بینش ی نباشد و خبر برسد که مثلا سفارت فرانسه جشن گرفته است خب من مسلمان اول باید حساب کنم خانه اجنبی برای چه باید بروم؟!
با جنایاتی که فرانسه در الجزایر و اندونزی و دمشق مرتکب شد، یعنی او دشمن حربی ما است. در همین اواخر هم که به لانه منافقین تبدیل شد برای چه من باید به آنجا بروم؟
دوم اصل برائت کجاست؟ یک مسلمان مگر نباید تولا و تبرا داشته باشد؟ سوم اینکه مسلمان از مظان اتهام اجتناب می کند، اما اگر فهم و بینش ی نداشته باشم و عقبه تاریخی اینها را ندانم، وقتی چند نفر شروع کنند به سمتی دویدن من هم به دنبال آنها می دوم. بدون آنکه درباره مقصد و هدف آنها فکر کرده باشم.
افرادی که صاحب شخصیت، فکر، اندیشه و وقار هستند و برای هویت دینی و ملی خودشان ارزش قائل هستند و همچنین غیرت ملی دارند سفارت انگلستان و فرانسه و روسیه که هیچ، در هر خانه ای نمی روند.
عثمان بن حنیف آدم بزرگی بود، آدم سالمی بود، فرماندار امیرالمومنین(ع) بود. سر سفره یکی از سرمایه دارها و اشراف نشست، حضرت امیر(ع) به او تشر زد که چرا رفتی سر سفره ای نشسته ای که همه از اشراف بوده اند؟!
تو وقتی که نان او را بخوری(حالا این مضامین را من می گویم، اینها دیگر از حضرت امیر(ع) نیست) تو وقتی که نان او را بخوری نمک گیر او می شوی. وقتی آنجا می نشینی از آنها شناخته می شوی، از تو توقع می کنند بعضی چیزها را.
امام خمینی(ره) در آن منشور ت می نویسد که شخصیت ت مبرا از همنشینی با سرمایه داران زالوصفت م است.
ما یک هویت شخصی داریم یعنی من به عنوان یک انسان تلاش می کنم آنگونه که شایسته است رفتار و گفتار داشته باشم.
یک هویت خانوادگی داریم، یعنی وقتی مردم من را می بینند می گویند این پسر فلانی است، یا برادرزاده فلانی است. پس باید انطباق با خانواده ام نیز داشته باشم. یک شخصیت هم، شخصیت دولتی یا مسئولیتی است. مردم وقتی من را می بینند ابتدا می گویند او وزیر است یا وکیل است و نماینده مردم فلان شهر یا سفیر است و. این شخصیت هویت ی جامعه من و نظام اداره کشور است، خب تصور کنید شخصی رئیس مرکز اسناد تاریخی است و وقتی او جایی صحبت کند مردم بگویند هر آنچه که او گفت ضد تاریخی بود! همه حرف هایش بدون سند بود. لذا این هویت هم مانند دیگر هویت ها باید حفظ شود.
دشمن شناسی و بصیرت ی اصل مسلمی است که وجود آن در شخصی می تواند به فلاح و رستگاری او منجر شود و عکس آن نیز در صورت فقدانش ممکن است فرد با وجود عمری فعالیت خوب دست آخر دچار یک خطای مهلک شود که سبب خسران دنیا و عقبی گردد.
دشمن شناسی به من می گوید که انگلستان آن همه جنایت در دنیا مرتکب شده، از هند تا آفریقا و در کشورمان ایران قحطی بزرگ ثمره فعالیت های این استعمارگر پیر است که منجر به مرگ و میر قریب به 10 میلیون ایرانی شد. از آن روزگار در نظر بگیرید تا تحریک سلمان رشدی خبیث به نوشتن آن هذیان ها و سپس پناه دادن به او. و اخیرا هم توقیف قلدرمآبانه و غیرقانونی نفتکش ایرانی، یعنی این کشور دست در دست آمریکا می خواهد درآمد کشور را کاهش دهد و به این وسیله فشار مشکلات معیشت را به مردم وارد سازد آیا رفتن به سفارت این کشور به منظور مهمانی برای هیچ ایرانی باغیرتی جایز است؟ اگر شخصی هویت دولتی یا مسئولیتی هم داشته باشد که رفتن به لانه روباه مکار و فریبکار چند برابر ناشایست و ناموجه می شود.
اگر بصیرت ی و آگاهی تاریخی یا هویت تاریخی در فردی باشد به آن مکانی که از آنجا طی چندین قرن انواع و اقسام توطئه ها علیه مردم ایران برنامه ریزی و به اجرا درآمده، وارد نمی شود.

رسیدن به هدف با هر وسیله ای؟

چرا عده ای عاشق بدل هسنتد

ما در چه نقطه ای در روز عاشورا هستیم

یک ,هم ,مشروطه ,جریان ,شیخ ,ها ,می گوید ,شیخ فضل ,می کند ,که در ,مطرح می ,خدمت دستگاه اطلاعاتی ,مرحوم خراسانی ,شجره خبیثه استبدادیه ,لشکر انگلیس بودند

مشخصات

آخرین مطالب این وبلاگ

آخرین ارسال ها

برترین جستجو ها

آخرین جستجو ها

zardiaprobes judgtravfisup negynekavir inonsleepdia pixchat verrojuspo jchanaczita frectalewater shohadayetankaman amotors